انواع رقابت‌پذیری

نویسنده: دکتر محمدرضا عاطفی

در یک اقتصاد جهانی که به طور فزاینده‌ای بازار محور است، اقتصاد ملی برای توسعه و پیشرفت باید رقابتی باشد.

رقابت‌پذیری به معنای توانایی یک کشور برای رقابت موثر در بازارهای جهانی است.

اندازه‌گیری رقابت

چون یک روش واحد برای اندازه‌گیری رقابت وجود ندارد‌، از این رو می‌توان آن‌را به چند روش اندازه‌گیری کرد، از جمله:

قیمت‌های نسبی صادرات، که نشان دهنده قیمت‌های صادرات یک کشور در مقایسه با سایر کشورها است.

شرایط تجارت یک کشور‌، که شاخصی از نسبت قیمت صادرات و واردات یک کشور است.

بهره‌وری نیروی کار، که معمولاً به عنوان تولید ناخالص داخلی برای هر کارگر یا تولید ناخالص داخلی در هر ساعت اشتغال بیان می‌شود.

هزینه‌های واحد کار، که هزینه کار برای هر واحد تولید است.

انواع رقابت‌پذیری

۱- رقابت‌پذیری قیمت

رقابت‌پذیری قیمت به مقایسه میزان صادرات کشور از نظر قیمت اشاره دارد. این موضوع تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد، از جمله:

تورم نسبی – حتی تفاوت‌های کوچک سالانه می‌تواند با گذشت زمان منجر به تفاوت‌های قابل توجه شود.

نرخ واقعی ارز نسبی (RER)   – نرخ اسمی ارز است که توسط یک شاخص قیمت کاهش یافته است. این شاخص می‌تواند از حاصل ضرب  شاخص قیمت مصرف کننده – CPI) x   ۱۰۰  اندازه‌گیری شود.

هزینه‌های کارگری – از جمله هزینه‌های مربوط به دستمزد و پرداخت‌های غیرمالی، مانند مشارکت کارفرمایان در حقوق بازنشستگی ‌شود.

  ۲- رقابت‌پذیری غیر قیمت

رقابت غیر قیمتی به چگونگی عملکرد صادرات کالاها و خدمات برندهای ایرانی در بازارهای خارج از کشور از نظر جنبه رقابت مبتنی بر عوامل غیرقیمتی می‌باشد. عواملی مانند:

1. کیفیت محصول و طراحی.
2. تحقیق و توسعه(R&D) ، به ویژه توسعه محصول جدید
3. قابلیت اطمینان محصول
4. نقطه قوت و نقطه ضعف برندهای “محلی”
5. اثربخشی بازاریابی در بازارهای خارج از کشور
6. سطح بازده و کارآیی پویای شرکت‌ها.
7. سطح ناکارآمدی، از جمله مدیریت ضعیف، بروکراسی بیش از حد و عدم موفقیت دولت.
8. سیستم اقتصادی و سیاسی تا چه اندازه در ایجاد بازارها مؤثر است – آیا بازارهای از دست رفته یا ناقص وجود دارد؟
9. سرمایه‌گذاری در فناوری جدید، که به بهبود کیفیت و قابلیت اطمینان کمک می‌کند
10. سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی، که سطح مهارت را بهبود می‌بخشد و کمبود مهارت را کاهش می‌دهد – مهارت‌های کم و کمبود نیروی کار، هر دو می‌توانند رقابت را به طور جدی کاهش دهند.

گزارش رقابت‌پذیری جهانی مجمع جهانی اقتصادی

مجمع جهانی اقتصاد شاخص‌های زیر در مورد رقابت‌پذیری را تعریف کرده است:

1. نهادها و موسسات مؤثر – که محیط اقتصادی ایجاد می‌کنند که در آن کسب‌وکارها می‌توانند توسعه پیدا کنند و مصرف‌کنندگان اعتماد داشته باشند. نهادها باید عملکردی “سالم ، صادقانه و منصفانه” داشته باشند.
2. زیرساخت‌های مؤثر – که تأمین انرژی و حمل‌و‌نقل مؤثر را تأمین می‌کند.
3. یک فضای کلان اقتصادی کلان، از جمله منابع مالی سالم، پایدار و با تورم کم.
4. نیروی کار سالم و تحصیل کرده، با تأکید بر آموزش عالی و ارتقاء مداوم مهارت‌ها.
5. بازارهای کالاهای کارآمد، با سطح رقابت بالا و مقررات پایین.
6. بازارهای کارآمد، انعطاف‌پذیر هستند و انگیزه‌های کار و تلاش را ایجاد می‌کنند.
7. یک بازار مالی مؤثر، که یک جریان مداوم سرمایه به سمت تجارت ایجاد می‌کند ، ریسک مالی را به طور مؤثر مدیریت می‌کند و قابل اعتماد و شفاف است.
8. “آمادگی” بنگاه‌ها برای جذب فناوری جدید.
9. میزان فعالیت شرکت‌ها در بازارهای بزرگ جهانی که آنها را قادر می‌سازد از مقیاس اقتصادی بهره‌مند شوند.
10. پیچیدگی کسب‌و‌کار، که مربوط به اثربخشی شبکه‌های کسب‌وکار، کیفیت صنایع پشتیبانی، و فرایندهای کسب‌وکاری پیشرفته است.
11. نوآوری مداوم، که با کاهش بازگشت به فناوری موجود خنثی می‌شود.