تدوین نقشه راه توسعه فناوری

در این کارگاه می‌آموزید چگونه نیازهای آینده بازار و کسب‌وکار را به محصولات، قابلیت‌ها، فناوری‌ها…
Technology development roadmap pic

مدرس دوره:

دکتر محمد رضا عاطفی و دکتر حمیدرضا یزدانی

مدت زمان دوره:

2 روزه

پیشنیاز دوره:

ندارد

معرفی دوره

سازمان‌ها همواره با پرسش‌هایی مهم درباره آینده فناوری روبه‌رو هستند: کدام فناوری‌ها برای آینده کسب‌وکار اهمیت بیشتری دارند؟ توسعه آن‌ها باید از چه زمانی آغاز شود؟ چه قابلیت‌ها، زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌هایی موردنیاز است؟ فناوری‌های مختلف چگونه به محصولات، خدمات و اهداف راهبردی سازمان متصل می‌شوند؟

اگر پاسخ این پرسش‌ها مشخص نباشد، تصمیم‌های فناورانه به‌صورت پراکنده اتخاذ می‌شوند، منابع تحقیق‌وتوسعه میان پروژه‌های متعدد تقسیم می‌شود و ممکن است فناوری‌هایی توسعه یابند که ارتباط روشنی با نیازهای بازار و اولویت‌های کسب‌وکار ندارند.

نقشه راه توسعه فناوری، ابزاری بصری و زمان‌محور برای ایجاد ارتباط میان نیازهای بازار، اهداف کسب‌وکار، محصولات و خدمات آینده، فناوری‌های موردنیاز و برنامه‌های تحقیق‌وتوسعه است. این نقشه به سازمان کمک می‌کند مسیر حرکت از وضعیت موجود به قابلیت‌های فناورانه آینده را ترسیم کرده و شکاف‌ها، وابستگی‌ها، نقاط تصمیم و اولویت‌های سرمایه‌گذاری را شناسایی کند.

در دوره «تدوین نقشه راه توسعه فناوری»، شرکت‌کنندگان با مفاهیم، معماری‌ها و کاربردهای Technology Roadmapping آشنا می‌شوند و گام‌های طراحی نقشه راه را از تعیین دامنه و افق زمانی تا شناسایی نیازهای بازار، محصولات، قابلیت‌ها، فناوری‌ها، پروژه‌ها و منابع موردنیاز فرا می‌گیرند.

دوره با رویکردی کارگاهی برگزار می‌شود و شرکت‌کنندگان با استفاده از یک سازمان، حوزه فناوری یا مطالعه موردی، نسخه اولیه یک نقشه راه توسعه فناوری را طراحی، ارائه و اصلاح می‌کنند.

اهداف دوره

هدف اصلی دوره، توانمندسازی شرکت‌کنندگان برای طراحی و تدوین یک نقشه راه منسجم، زمان‌محور و قابل اجرا برای توسعه فناوری است.

در پایان دوره انتظار می‌رود شرکت‌کنندگان بتوانند:

  • مفهوم نقشه راه فناوری و جایگاه آن در مدیریت فناوری و نوآوری را توضیح دهند.
  • تفاوت نقشه راه فناوری با برنامه استراتژیک، برنامه تحقیق‌وتوسعه و گانت چارت را تشخیص دهند.
  • مسئله، دامنه، واحد تحلیل و افق زمانی نقشه راه را تعیین کنند.
  • ذی‌نفعان و تیم مناسب برای تدوین نقشه راه را شناسایی کنند.
  • محرک‌های بازار، کسب‌وکار، سیاستی و فناورانه را تحلیل کنند.
  • نیازهای آینده مشتریان و بازار را به قابلیت‌ها و محصولات متصل کنند.
  • فناوری‌های موردنیاز برای تحقق اهداف آینده را شناسایی کنند.
  • بلوغ فناوری‌ها را با استفاده از سطوح آمادگی فناوری ارزیابی کنند.
  • شکاف میان فناوری‌های موجود و فناوری‌های موردنیاز را تشخیص دهند.
  • فناوری‌ها و پروژه‌های توسعه‌ای را ارزیابی و اولویت‌بندی کنند.
  • روابط، وابستگی‌ها و نقاط تصمیم میان فناوری‌ها را ترسیم کنند.
  • سناریوها و عدم‌قطعیت‌های محیطی را در نقشه راه منعکس کنند.
  • پروژه‌ها، منابع، همکاری‌ها و نقاط عطف توسعه فناوری را مشخص کنند.
  • فرایند به‌روزرسانی و حاکمیت نقشه راه فناوری را طراحی کنند.
  • یک نقشه راه اولیه و قابل ارائه برای حوزه منتخب تدوین کنند.

پس از اتمام این دوره می توانید

شرکت‌کنندگان پس از پایان دوره قادر خواهند بود فرایند تدوین نقشه راه توسعه فناوری را در سازمان طراحی و تسهیل کنند.

مهم‌ترین دستاوردهای دوره عبارت‌اند از:

  • توانایی تعیین دامنه و معماری نقشه راه
  • توانایی تحلیل محرک‌های بازار و فناوری
  • توانایی اتصال نیازهای بازار به محصولات و فناوری‌ها
  • توانایی شناسایی فناوری‌های کلیدی و بحرانی
  • توانایی ارزیابی بلوغ فناوری با استفاده از TRL
  • توانایی تحلیل شکاف فناورانه
  • توانایی اولویت‌بندی فناوری‌ها و پروژه‌ها
  • توانایی ترسیم روابط و وابستگی‌های زمانی
  • توانایی طراحی مسیرهای جایگزین در شرایط عدم‌قطعیت
  • توانایی استخراج پروژه‌های تحقیق‌وتوسعه
  • توانایی تسهیل جلسات و کارگاه‌های Roadmapping
  • توانایی طراحی سازوکار حاکمیت و به‌روزرسانی نقشه

خروجی عملی دوره:
نسخه اولیه یک نقشه راه چندلایه توسعه فناوری شامل محرک‌های بازار، محصولات یا کاربردها، قابلیت‌ها، فناوری‌های موردنیاز، پروژه‌های توسعه، نقاط عطف، وابستگی‌ها و افق زمانی.

مخاطبان این دوره

این دوره برای افراد زیر مناسب است:

  • مدیران تحقیق‌وتوسعه
  • مدیران فناوری و نوآوری
  • مدیران ارشد فناوری یا CTO
  • مدیران محصول و توسعه محصول
  • مدیران برنامه‌ریزی استراتژیک
  • مدیران تحول دیجیتال
  • مدیران مهندسی و طراحی
  • مدیران پروژه و پورتفولیو
  • مدیران سرمایه‌گذاری و توسعه کسب‌وکار
  • کارشناسان آینده‌پژوهی و رصد فناوری
  • کارشناسان انتقال و تجاری‌سازی فناوری
  • مدیران مراکز پژوهشی و آزمایشگاه‌ها
  • سیاست‌گذاران حوزه علم، فناوری و نوآوری
  • مشاوران مدیریت فناوری
  • صاحبان کسب‌وکارهای فناورانه
  • پژوهشگران و دانشجویان مدیریت فناوری، مهندسی صنایع و MBA

سرفصل های دوره

بخش اول: مبانی مدیریت فناوری و نقشه راه

  • مفهوم فناوری و مدیریت فناوری
  • نقش فناوری در تحقق اهداف راهبردی
  • چالش هم‌سویی استراتژی کسب‌وکار و فناوری
  • تعریف Technology Roadmap و Technology Roadmapping
  • تاریخچه و کاربردهای نقشه راه فناوری
  • تفاوت نقشه راه، برنامه، سناریو و گانت چارت
  • تفاوت نقشه راه فناوری، محصول و نوآوری
  • انواع نقشه راه در سطح سازمان، صنعت و فناوری
  • مزایا و محدودیت‌های Roadmapping
  • عوامل موفقیت و شکست نقشه‌های راه

بخش دوم: معماری نقشه راه فناوری

  • ساختار زمان‌محور نقشه راه
  • مفهوم لایه‌ها و زیربخش‌های نقشه
  • لایه بازار و محیط
  • لایه اهداف و محرک‌های کسب‌وکار
  • لایه محصول، خدمت و کاربرد
  • لایه قابلیت‌ها و کارکردهای موردنیاز
  • لایه فناوری‌ها و زیرسامانه‌ها
  • لایه پروژه‌های تحقیق‌وتوسعه
  • لایه منابع، زیرساخت و شایستگی‌ها
  • طراحی معماری اختصاصی متناسب با مسئله
  • تنظیم سطح جزئیات نقشه

بخش سوم: تعیین دامنه و طراحی فرایند Roadmapping

  • تعریف مسئله و سؤال اصلی نقشه راه
  • تعیین هدف و مخاطبان نقشه
  • تعیین واحد تحلیل
  • تعیین مرز موضوعی و سازمانی
  • انتخاب افق زمانی
  • تعیین مقاطع و نقاط زمانی
  • شناسایی ذی‌نفعان
  • تشکیل تیم چندتخصصی
  • تعیین نقش مدیر، مالک و تسهیلگر نقشه
  • انتخاب منابع داده
  • طراحی جلسات و کارگاه‌های تدوین
  • تنظیم منشور پروژه Roadmapping

بخش چهارم: تحلیل محیط، بازار و محرک‌های تغییر

  • تحلیل روندهای کلان
  • تحلیل تغییرات بازار و نیازهای مشتری
  • بررسی تحولات رقابتی
  • تحلیل عوامل سیاسی و مقرراتی
  • بررسی روندهای اجتماعی و زیست‌محیطی
  • پایش تحولات علمی و فناورانه
  • شناسایی فناوری‌های نوظهور
  • تحلیل پتنت‌ها، مقالات و گزارش‌های تخصصی
  • شناسایی فرصت‌ها و تهدیدهای فناورانه
  • رتبه‌بندی محرک‌های تغییر
  • تعیین تأثیر محرک‌ها بر آینده سازمان

بخش پنجم: تحلیل محصولات، خدمات و قابلیت‌های آینده

  • ترسیم وضعیت موجود محصولات و خدمات
  • شناسایی نیازهای فعلی و آینده بازار
  • تعریف بخش‌های بازار و کاربردها
  • طراحی نسل‌های آینده محصول و خدمت
  • استخراج قابلیت‌های موردنیاز
  • تدوین اهداف عملکردی
  • تعیین ویژگی‌ها و مشخصات کلیدی
  • ارتباط نیاز بازار با قابلیت محصول
  • تعیین زمان موردنیاز برای عرضه یا بهره‌برداری
  • شناسایی شکاف‌های محصول و قابلیت

بخش ششم: شناسایی و ارزیابی فناوری‌ها

  • تعریف حوزه‌ها و خانواده‌های فناوری
  • تجزیه محصول یا سامانه به فناوری‌های کلیدی
  • شناسایی فناوری‌های موجود و جایگزین
  • فناوری‌های پایه، کلیدی، نوظهور و در حال افول
  • تحلیل چرخه عمر فناوری
  • ارزیابی جذابیت فناوری
  • ارزیابی توانمندی داخلی سازمان
  • تحلیل دسترسی و مالکیت فناوری
  • ارزیابی ریسک فنی و تجاری
  • تحلیل تأثیر فناوری بر مزیت رقابتی
  • شناسایی فناوری‌های بحرانی و توانمندساز

بخش هفتم: ارزیابی بلوغ فناوری

  • مفهوم بلوغ فناوری
  • معرفی سطوح آمادگی فناوری یا TRL
  • تفاوت بلوغ علمی، فنی و تجاری
  • ارزیابی وضعیت فعلی فناوری
  • تعیین سطح بلوغ هدف
  • تحلیل فاصله بلوغ
  • شناسایی شواهد موردنیاز برای عبور از هر سطح
  • تعریف آزمایش، نمونه اولیه و پایلوت
  • بررسی آمادگی یکپارچه‌سازی فناوری
  • بررسی آمادگی تولید و تجاری‌سازی
  • استفاده از TRL در تصمیم‌های سرمایه‌گذاری

NASA برای ارزیابی بلوغ فناوری از یک مقیاس ۹‌سطحی استفاده می‌کند که از پژوهش‌های اولیه تا اثبات فناوری در محیط واقعی امتداد دارد. NASA Technology Readiness Levels

بخش هشتم: طراحی لایه‌های نقشه راه

  • ترسیم محور زمان
  • ثبت وضعیت موجود و وضعیت مطلوب
  • جانمایی محرک‌ها و نیازهای آینده
  • جانمایی نسل‌های محصول و خدمت
  • جانمایی قابلیت‌های کلیدی
  • تعیین فناوری‌های موردنیاز
  • ثبت پروژه‌های تحقیق‌وتوسعه
  • تعیین زیرساخت‌ها و منابع
  • ترسیم روابط عمودی میان لایه‌ها
  • ترسیم روابط افقی و توالی زمانی
  • تعیین وابستگی‌ها و پیش‌نیازها
  • ثبت نقاط عطف و نقاط تصمیم
  • طراحی مسیرهای جایگزین

بخش نهم: اولویت‌بندی فناوری‌ها و پروژه‌ها

  • تعیین معیارهای ارزیابی
  • اهمیت راهبردی فناوری
  • جذابیت بازار و ارزش اقتصادی
  • میزان تأثیر بر محصول و قابلیت
  • سطح بلوغ و فاصله فناورانه
  • ریسک فنی و تجاری
  • هزینه و زمان توسعه
  • دسترسی به منابع و تخصص
  • ظرفیت ایجاد مزیت رقابتی
  • تحلیل ساخت یا خرید فناوری
  • تحلیل توسعه داخلی، مشارکت یا انتقال فناوری
  • طراحی ماتریس اولویت‌بندی
  • انتخاب سبد متوازن پروژه‌های فناورانه

بخش دهم: سناریو، عدم‌قطعیت و انعطاف‌پذیری

  • شناسایی عدم‌قطعیت‌های کلیدی
  • تفاوت پیش‌بینی و آینده‌نگاری
  • تدوین سناریوهای جایگزین
  • بررسی تأثیر سناریوها بر فناوری‌ها
  • شناسایی فناوری‌های مقاوم در سناریوهای مختلف
  • طراحی شاخه‌های جایگزین در نقشه
  • تعریف نقاط تصمیم و Triggerها
  • تعیین گزینه‌های حفظ انعطاف
  • طراحی نقشه راه اکتشافی و هدف‌محور
  • به‌روزرسانی نقشه در محیط‌های متغیر

بخش یازدهم: تبدیل نقشه راه به برنامه اجرایی

  • استخراج پروژه‌های توسعه فناوری
  • تعریف بسته‌های کاری
  • تعیین اولویت و توالی پروژه‌ها
  • برآورد زمان و بودجه
  • تعیین منابع انسانی و زیرساختی
  • تعیین مالک هر فناوری و پروژه
  • انتخاب شرکای علمی و صنعتی
  • برنامه‌ریزی انتقال یا اکتساب فناوری
  • تعریف نقاط عطف توسعه
  • تعیین شاخص‌های پیشرفت
  • طراحی سبد پروژه‌های تحقیق‌وتوسعه
  • ارتباط نقشه راه با بودجه و سرمایه‌گذاری

بخش دوازدهم: حاکمیت و به‌روزرسانی نقشه راه

  • تعیین مالک نقشه راه
  • تشکیل کمیته راهبری فناوری
  • تعریف مسئولیت واحد تحقیق‌وتوسعه
  • ارتباط نقشه راه با تصمیم‌های سرمایه‌گذاری
  • طراحی جلسات مرور فناوری
  • پایش روندها و سیگنال‌های تغییر
  • ثبت فرضیات نقشه راه
  • تعیین دوره بازنگری
  • مدیریت نسخه‌ها و تغییرات
  • سنجش اثربخشی نقشه راه
  • ارتباط نقشه راه با مدیریت دانش
  • نهادینه‌سازی Roadmapping در سازمان

بخش سیزدهم: تسهیل کارگاه تدوین نقشه راه

  • اصول طراحی کارگاه Roadmapping
  • انتخاب افراد مناسب
  • آماده‌سازی داده‌ها و پیش‌مطالعات
  • طراحی دستور جلسه
  • تکنیک‌های ایده‌پردازی
  • مدیریت دیدگاه‌های متعارض
  • دستیابی به توافق گروهی
  • اولویت‌بندی مشارکتی
  • ثبت شواهد، فرضیات و اختلاف‌نظرها
  • مدیریت زمان کارگاه
  • تبدیل خروجی کارگاه به نقشه نهایی

بخش چهاردهم: کارگاه عملی T-Plan

فرایند کارگاهی با الهام از رویکرد Fast-Start دانشگاه کمبریج اجرا می‌شود:

  • تعیین دامنه و معماری نقشه
  • کارگاه تحلیل بازار و محرک‌ها
  • کارگاه محصول، خدمت و قابلیت
  • کارگاه شناسایی و ارزیابی فناوری‌ها
  • کارگاه ترسیم و تکمیل نقشه
  • تعیین روابط و وابستگی‌ها
  • شناسایی شکاف‌ها و نقاط تصمیم
  • انتخاب پروژه‌های توسعه فناوری
  • ارائه و نقد نقشه‌ها
  • اصلاح و تدوین نسخه اولیه نهایی

ابزار های دوره

در این دوره از ابزارها و روش‌های زیر استفاده می‌شود:

  • رویکرد T-Plan
  • نقشه راه چندلایه
  • تحلیل PESTEL
  • پایش و رصد فناوری
  • تحلیل روند
  • سناریونویسی
  • تحلیل چرخه عمر فناوری
  • سطوح آمادگی فناوری یا TRL
  • ماتریس جذابیت و توانمندی
  • تحلیل شکاف فناوری
  • ماتریس ساخت، خرید یا مشارکت
  • تحلیل پتنت و مقالات
  • ماتریس اولویت‌بندی
  • مدیریت سبد فناوری
  • PowerPoint
  • Excel
  • Visio
  • Miro یا Lucidchart

استفاده از نرم‌افزار تخصصی پیش‌نیاز دوره نیست.

منابع دوره

منابع اصلی

  1. Phaal, Robert; Farrukh, Clare & Probert, David
    Roadmapping for Strategy and Innovation: Aligning Technology and Markets in a Dynamic World
    Institute for Manufacturing, University of Cambridge, 2010.
  2. Phaal, Robert; Farrukh, Clare & Probert, David
    T-Plan: The Fast Start to Technology Roadmapping
    Institute for Manufacturing, University of Cambridge, 2001.
  3. Phaal, R.; Farrukh, C. J. P. & Probert, D. R.
    Technology Roadmapping—A Planning Framework for Evolution and Revolution
    Technological Forecasting and Social Change, 2004.
  4. Moehrle, Martin G.; Isenmann, Ralf & Phaal, Robert
    Technology Roadmapping for Strategy and Innovation
    Springer, 2013.

منابع آنلاین

پرسش و پاسخ

نقشه راه توسعه فناوری چیست؟

نقشه‌ای زمان‌محور و چندلایه است که نشان می‌دهد سازمان برای پاسخ‌گویی به نیازهای آینده بازار و کسب‌وکار، به چه محصولات، قابلیت‌ها و فناوری‌هایی نیاز دارد و توسعه آن‌ها باید در چه زمانی انجام شود.

تفاوت نقشه راه فناوری با برنامه تحقیق‌وتوسعه چیست؟

نقشه راه، منطق و جهت حرکت بلندمدت و ارتباط میان بازار، محصول و فناوری را نشان می‌دهد؛ اما برنامه تحقیق‌وتوسعه، پروژه‌ها، منابع و اقدامات اجرایی مشخص را تعریف می‌کند.

تفاوت نقشه راه با گانت چارت چیست؟

گانت چارت برای زمان‌بندی فعالیت‌های یک پروژه استفاده می‌شود. نقشه راه دامنه وسیع‌تر و افق بلندمدت‌تری دارد و روابط راهبردی میان نیازها، محصولات، فناوری‌ها و منابع را نمایش می‌دهد.

آیا این دوره فقط برای شرکت‌های فناوری‌محور مناسب است؟

خیر. هر سازمانی که برای آینده محصولات، خدمات، فرایندها یا زیرساخت‌های خود به توسعه یا انتخاب فناوری نیاز دارد می‌تواند از این دوره استفاده کند.

آیا برای شرکت در دوره باید متخصص فنی باشیم؟

تخصص فنی الزامی نیست؛ اما آشنایی با مدیریت فناوری، تحقیق‌وتوسعه، محصول، نوآوری یا برنامه‌ریزی استراتژیک به استفاده بهتر از دوره کمک می‌کند.

T-Plan چیست؟

T-Plan رویکردی سریع و کارگاه‌محور برای آغاز Technology Roadmapping است که در دانشگاه کمبریج توسعه یافته و ارتباط میان نیازهای بازار، محصول و فناوری را مشخص می‌کند.

TRL چیست؟

Technology Readiness Level مقیاسی برای ارزیابی میزان بلوغ فناوری است. این مقیاس کمک می‌کند وضعیت فعلی فناوری، سطح هدف و اقدامات لازم برای رسیدن به بلوغ موردنظر تعیین شود.

افق زمانی مناسب نقشه راه چقدر است؟

افق زمانی به سرعت تغییر فناوری، چرخه توسعه محصول و نوع صنعت بستگی دارد. ممکن است برای فناوری‌های دیجیتال چند سال و برای صنایع زیرساختی یا پیشرفته بیش از ده سال باشد.

چه کسانی باید در تدوین نقشه راه مشارکت کنند؟

نمایندگانی از مدیریت ارشد، استراتژی، تحقیق‌وتوسعه، مهندسی، محصول، بازاریابی، عملیات، مالی و در صورت لزوم شرکای علمی و صنعتی باید مشارکت داشته باشند.

هر چند وقت یک‌بار نقشه راه باید به‌روزرسانی شود؟

بهتر است نقشه به‌صورت دوره‌ای و همچنین پس از تغییرات مهم بازار، مقررات، فناوری، بودجه یا استراتژی بازنگری شود. سرعت تغییر محیط، دوره مناسب بازنگری را تعیین می‌کند.

آیا در دوره یک نقشه واقعی طراحی می‌شود؟

بله. شرکت‌کنندگان برای یک سازمان، محصول یا حوزه فناوری واقعی یا فرضی، نسخه اولیه نقشه راه توسعه فناوری را تدوین می‌کنند.

آیا نرم‌افزار خاصی برای طراحی نقشه لازم است؟

خیر. نقشه اولیه را می‌توان با PowerPoint، Excel، Visio، Miro یا ابزارهای مشابه طراحی کرد. کیفیت تحلیل و مشارکت ذی‌نفعان از نرم‌افزار مهم‌تر است.

تمایل دارید در دوره شرکت کنید؟
فرم زیر را پر کنید. ما در اسرع وقت با شما تماس خواهیم گرفت.

error: محتوا غیر قابل انتخاب و کپی است.